۹۳ درصد از شبکه فاضلاب تهران اجرایی شده؛ تولید انرژی و کود از فاضلاب و لزوم جایگزینی پساب با منابع زیرزمینی در صنعت و فضای سبز تاکید شد.
در جریان نشست خبری مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان تهران در نمایشگاه بینالمللی تهران، گزارشی از پیشرفت پروژه فاضلاب تهران ارائه شد. مصطفی مصرزاده اعلام کرد که بحث سیستم فاضلاب این کلانشهر از سال ۱۳۳۳ آغاز گشت، اما به دلیل کوچک بودن تهران و کمبود منابع مالی، تا سال ۱۳۷۴ عملیات اجرایی آن آغاز نشد. از همان ابتدا پیشبینی شده بود این طرح تا افق ۱۴۱۰ تکمیل شود.
به گفته مصرزاده، تاکنون ۹۳ درصد از شبکه جمعآوری و خطوط انتقال در پایتخت اجرا و بیش از ۷۶۰۰ کیلومتر شبکه احداث شده است. کمتر از ۶۰۰ کیلومتر از شبکه باقی مانده و تاکنون بیش از ۸۰ درصد جمعیت تهران به خدمات جمعآوری فاضلاب بهداشتی دسترسی دارند.
در خصوص تصفیهخانهها، مصرزاده توضیح داد که ابتدا پیشبینی دو تصفیهخانه برای تهران وجود داشت، اما پس از بازنگریها در سال ۱۳۸۸ مقرر شد ۱۲ تصفیهخانه در اطراف شهر ساخته شود. با اتمام این طرح، سالانه ۸۵۰ میلیون مترمکعب پساب تولید خواهد شد. هماکنون حدود ۴۰۰ میلیون مترمکعب و با بهرهبرداری از پروژههای جدید، این رقم به ۵۰۰ میلیون مترمکعب خواهد رسید.
تصفیهخانه جنوب تهران، واقع در منطقه کهریزک، به عنوان یکی از بزرگترین تصفیهخانههای خاورمیانه معرفی شد که برای پوشش ۴ میلیون و ۳۵۰ هزار نفر طراحی شده است. این طرح در ۸ فاز اجرا شده و ۶ فاز آن هماکنون مورد بهرهبرداری است. تولید سالانه پساب این مرکز، معادل ۲۵۰ میلیون مترمکعب، برابر با حجم سد امیرکبیر است. با تکمیل فازهای هفتم و هشتم، ۸۰ میلیون مترمکعب دیگر به ظرفیت این تصفیهخانه افزوده خواهد شد که معادل حجم مخزن سد لتیان است.
دومین تصفیهخانه بزرگ تهران، تصفیهخانه غرب بوده که در ۶ فاز طراحی شده و ۴ فاز آن تکمیل گردیده است. این مرکز ظرفیت تولید ۱۹۰ میلیون مترمکعب پساب را دارد که اندکی بیش از ظرفیت سد کرج است. این دو تصفیهخانه به همراه سایر تصفیهخانههای محلی، امکان تولید پساب باکیفیت برای شهر را فراهم میکنند.
مدیرعامل شرکت فاضلاب تهران به موضوع بهرهبرداری از گاز متان حاصل از فرایند تصفیه فاضلاب اشاره کرد و گفت: نیروگاههای موجود در تصفیهخانهها سالانه حدود ۵۰ هزار مگاواتساعت برق تولید میکنند که نقشی مهم در جلوگیری از انتشار گازهای گلخانهای و آلودگی محیط زیست دارد.
وی از تبدیل لجن حاصل از فرآیند تصفیه به کود کشاورزی خبر داد و افزود: با همکاری دانشگاه، فرایندی ایجاد شده که لجن تصفیه شده به کود عالی با کیفیت مناسب تبدیل میشود و هدفگذاری شده تا سال ۱۴۰۵ سالانه ۳۶۰۰ تن از این کود تولید شود.
مصرزاده نسبت به بحران کمآبی و خطر فرونشست زمین هشدار داد و اهمیت جایگزینی پساب تصفیه شده به جای آبهای زیرزمینی و سطحی را ضروری دانست. او تأکید کرد که قوانین الزام به استفاده از پساب تصفیه شده در صنعت و فضای سبز به تصویب رسیده، اما همچنان بخشی از صنایع باوجود مجاورت با خطوط انتقال پساب از چاههای عمیق آب برمیدارند. پالایشگاه تهران ۱۰۰ درصد آب صنعتی مورد نیاز خود را از پساب تامین میکند اما برخی کارخانهها از جمله یک واحد سیمان و شهرک صنعتی عباسآباد هنوز از منابع زیرزمینی استفاده میکنند.
یکی از چالشهای جدی به گفته مدیرعامل شرکت فاضلاب، استفاده ناکافی شهرداری تهران از پساب جهت آبیاری فضای سبز است. بر اساس تفاهمهای موجود، شهرداری تعهد داشته تا پایان سال ۱۴۰۱، سالانه ۴۵ میلیون مترمکعب پساب را جایگزین آب شرب و زیرزمینی کند اما این هدف محقق نشده است. شهرداری تهران به عنوان دومین مصرفکننده بزرگ آب پس از حوزه شرب، سالانه نزدیک به ۲۰۰ میلیون مترمکعب آب برای فضای سبز استفاده میکرد و اگر زیرساخت ذخیره و انتقال پساب ایجاد نشود، فضای سبز تهران با تهدید جدی روبرو خواهد شد.
مصرزاده درباره قیمت تمامشده پساب بیان کرد که این نرخ در بورس انرژی محاسبه و برای هر مترمکعب رقم نزدیک به ۳۵ هزار تومان تعیین شده است. قیمتگذاری و نحوه فروش پساب به کشاورزان براساس ضوابط تعیین شده صورت میگیرد.
در پایان برنامهریزی برای تکمیل ۶۰۰ کیلومتر باقیمانده از شبکه فاضلاب ظرف ۳ تا ۴ سال آینده و اولویتگذاری بر افزایش ظرفیت تصفیهخانهها جهت تولید بیشتر پساب و کاهش برداشت از منابع آبی اعلام شد. مدیرعامل همچنین خواستار همکاری رسانهها برای پیگیری استفاده اجباری از پساب در صنایع و شهرداری به دلیل جدی بودن بحران آب شد.
