گزارشها نشان میدهد حذف دهکهای پردرآمد از لیست یارانهبگیران با توجه به همپوشانی وضعیت اقتصادی دشوار است و توزیع خودروها میان خانوارها متنوع باقی مانده است.
بر اساس آخرین آمارهای ارائهشده از سوی وزارت رفاه، در حال حاضر ۲۱ میلیون و ۵۲۷ هزار و ۴۰۸ دستگاه خودرو در اختیار خانوارهای ایرانی قرار دارد و حدود ۷۵ میلیون نفر در کشور یارانه دریافت میکنند. همچنین نیمی از خودروهای تحت مالکیت خانوارهای مشمول یارانه، ارزشی کمتر از ۲۵۰ میلیون تومان دارند.
دادههای به دست آمده از مرکز آمار ایران و پایگاه رصد رفاه ایرانیان درباره دارایی خانوارها نشان میدهد تا چند ماه گذشته که هنوز حذف دهکهای پردرآمد اجرایی نشده بود، چهار دستگاه لامبورگینی، ۱۸۱ دستگاه مازراتی و سه هزار و ۴۵۱ دستگاه پورشه در مالکیت یارانهبگیران قرار داشت. طبق همین اطلاعات، تفکیک دهکهای بالایی برای حذف از لیست حمایتها به دلیل نزدیکی شاخصهای اقتصادی خانوارها، با چالش مهمی مواجه است.
طبق برنامه توسعه کشور، دولت موظف به توزیع عادلانه یارانهها با هدف حمایت از اقشار آسیبپذیر شده است و حذف سه دهک پر درآمد (دهکهای ۸، ۹ و ۱۰) در قانون بودجه امسال به الزام قانونی تبدیل شده است. با این وجود، بررسی آمارها حاکی است که تعیین مرز میان دهکهای ۵ تا ۹ پیچیدگیهای فراوانی دارد. رصد وضعیت اقتصادی یارانهبگیران بر اساس شاخصهایی همچون اطلاعات بانکی، مالکیت خودرو و ملک، حمایتهای اجتماعی، بهداشت، حقوق و بازار سرمایه صورت میگیرد اما این شاخصها همواره نسبی و ناقص اعلام میشوند.
ارزیابی توزیع ارزش خودروها در کشور نشان میدهد فقط چهار دهم درصد (۰.۴ درصد) خودروها بیش از پنج میلیارد تومان ارزش دارند و حذف یارانه سه دهک بالا به معنای حذف تنها خودروهای لوکس نیست، بلکه شامل دارندگان خودروهای میانقیمت نیز میشود.
آمار موجود نشان میدهد مجموع خودروهای تولید داخل در حال تردد در کشور و بین یارانهبگیران شامل ۹ میلیون و ۹۸۷ هزار و ۴۸۳ دستگاه ایران خودرو، ۸ میلیون و ۲۵۴ هزار و ۵۵۵ دستگاه سایپا، ۸۵۹ هزار و ۱۹۲ دستگاه رنو، ۳۴۱ هزار و ۹۳۵ دستگاه هیوندای، ۳۰۷ هزار و ۴۶۷ دستگاه کیا و چند صد هزار دستگاه مربوط به مدلهای مختلف چینی است. میانگین سن خودروهای در حال تردد در کشور نیز حدود ۱۳ سال برآورد شده است.
موضوع تعیین مرز خانوارهای طبقه متوسط در نشست علنی مجلس توسط وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی مطرح شد. وی اعلام کرد دولت سیزدهم در ابتدا هدف حذف یارانه فقط سه دهک را داشت اما پس از بازگشت ۱۷ میلیون نفر که سال ۱۳۹۸ حذف شده بودند، مجلس تصمیم به جمعآوری دادههای افراد گرفت و شهروندان موظف شدند اطلاعات دقیق ارائه دهند. در صورت ارائه اطلاعات نادرست، مشمول حذف سایر یارانههای قانونی و بازپرداخت یارانههای قبلی خواهند شد.
وزیر تعاون در خصوص تعداد افراد مشمول حذف یارانهها گفته است: اطلاعات ثبتی نشان میدهد صاحبان چهار لامبورگینی، ۱۸۱ مازراتی، سههزار و ۶۰۰ پورشه، ۱۰ هزار لندرور و بیش از ۵۶ هزار خودروی کرمان موتور در کشور وجود دارد. بنابراین کشور با جمعیت زیادی از ثروتمندان مواجه نیست و حذف ۲۷ میلیون نفر از فهرست یارانهبگیران امکانپذیر نمیباشد. همچنین دستگاههای مسئول هشدار دادهاند تعداد افراد حذفشونده را بسیار افزایش ندهند. در عین حال، اگر دولت و مجلس تصمیم قطعی درباره حذف ۲۷ میلیون نفر داشته باشند، اجرای آن ممکن است اما پیشنهاد وزارت تعاون حذف ۱۵ میلیون نفر میباشد.
نحوه دهکبندی خانوارها به این صورت است که جمعیت بیش از ۸۵ میلیونی کشور به ۱۰ گروه تقسیم میشود و این دهکها بر اساس وضعیت اقتصادی رتبهبندی میگردند. دهک دهم به عنوان گرانترین گروه تعریف شده است و تاکنون افراد حاضر در این دهک از فهرست یارانهبگیران حذف شدهاند. حذف افراد موجود در دهکهای ۷، ۸ و ۹ به دلیل مشابهتهای درآمدی و اقتصادی دشوار است. حتی با ریزبندی دهکها به صدکهای جمعیتی این نزدیکیها برجستهتر میگردد.
تحلیل هزینههای خانوار نشان میدهد فاصله هزینهای بین دهک ۹ و ۱۰ بیش از ۳۰ میلیون تومان است؛ این رقم حدود دو برابر دهک نهم برآورد شده است. در حالی که هزینه از دهک اول تا نهم به شکل تدریجی و پیوسته افزایش مییابد (هر دهک بین ۲ تا ۵ میلیون تومان افزایش)، در گذر از دهک نهم به دهم، شکاف جهشی و غیرخطی رخ میدهد. همین روند موجب میشود که تفکیک دهکهای ۷ تا ۹ بر اساس هزینههای خانوار بسیار دشوار باشد. افزودن عامل مالکیت خودرو به این شرایط، تایید مضاعفی بر دشواری حذف دهکهای متوسط از لیست یارانهبگیران بر اساس آمار غیر شفاف فعلی فراهم میکند، تا جایی که ممکن است حذف خودروهای متوسط مانند پژو و پراید نیز رقم بخورد.
طبق الزام قانون بودجه سال جاری دولت باید حذف این گروهها را اجرایی کند. برای عملیاتی کردن این طرح، دسترسی به اطلاعات درآمدی و آماری دقیقتر به منظور جداسازی این طبقات ضروری است.
